Η ιστορική περίοδος του Πάμπλο Πικάσο στη Ριβιέρα

Για πάνω από 30 χρόνια, ο Πάμπλο Πικάσο άφησε ένα εντυπωσιακό αποτύπωμα στη Ριβιέρα. Ήταν λαμπρός, σκληρός και γοητευτικός. Όταν πέθανε το 1973 στη βίλα του στη Μουζέν, πέντε μίλια προς το εσωτερικό από Κάννες, ο Πικάσο είχε ζήσει στη Γαλλική Ριβιέρα και στην Προβηγκία για σχεδόν τρεις δεκαετίες, αφού είχε μετακομίσει, σε ημιμόνιμη βάση, από το Παρίσι, όπου είχε μετακομίσει από τη γενέτειρά του, την Ισπανία, το 1904.

Μουσείο Πικάσο, Γαλλική Ριβιέρα 2
Ο Πάμπλο Πικάσο στη βίλα του στο Μουζέν

Η Κυανή Ακτή, με τα άνθη της μιμόζας, τους ελαιώνες και τους ηλιόλουστους λόφους της, βρισκόταν πιο κοντά γεωγραφικά και ίσως και πνευματικά στη μητέρα πατρίδα του, από την οποία είχε εξοριστεί μετά τη στάση που είχε λάβει ενάντια στον φασιστικό δικτάτορα Φρανσίσκο Φράνκο.

Ο Πικάσο μαγεύτηκε από τη νότια γοητεία της Προβηγκίας και της Γαλλικής Ριβιέρας κατά την πρώτη του επίσκεψη στην Αβινιόν το 1912 (το αριστούργημά του «Les Demoiselles d’Avignon», που ζωγραφίστηκε το 1907, αναφέρεται σε έναν οδό με το ίδιο όνομα στη Βαρκελώνη), και την επισκεπτόταν συχνά κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920 και του 1930. Το 1945, ενώ είχε ήδη συμπληρώσει τα εξήντα του, με το Παρίσι να έχει απελευθερωθεί αλλά να μην έχει ακόμη ανακάμψει από τον πόλεμο, άρχισε να ταξιδεύει εκεί πιο τακτικά.

Ιστορία του Μουσείου Πικάσο 1
Ο Πάμπλο Πικάσο με τη Μπριζίτ Μπαρντό στη βίλα του στις Κάννες

Πάντα ανήσυχος, πέρασε από το Μενέρμπ, όπου είχε αγοράσει ένα σπίτι για την πρώην ερωμένη του Ντόρα Μαάρ, και από το Γκολφ-Ζουάν, όπου έμεινε στη βίλα ενός φίλου. Πέρασε κάποιο διάστημα στην Αρλ, στην Αιξ-αν-Προβάνς, στις Κάννες, στο Βαλορίς και Αντίμπ, εκ των οποίων οι δύο τελευταίες διαθέτουν μουσεία αφιερωμένα στον Πικάσο.

Μουσείο Πικάσο στην Αντίμπ

Το Μουσείο Πικάσο στην Αντίμπ λαμπυρίζει κάτω από το καυτό φως του ήλιου στις ακτές της Μεσογείου, στεγασμένη σε ένα κάστρο του 17ου αιώνα με τείχη που καταλήγουν κατευθείαν στα βράχια από κάτω. Ο χρόνος που πέρασε εκεί το φθινόπωρο του 1946 αποτελεί ένα μικρό αλλά καθοριστικό κομμάτι της ζωής του καλλιτέχνη. Όπως συμβαίνει συχνά με τον Πικάσο, αυτή η περίοδος τροφοδοτήθηκε από την ενέργεια μιας νέας μούσας και αγάπης, της ζωγράφου Φρανσουάζ Ζιλό, την οποία είχε γνωρίσει τρία χρόνια νωρίτερα στο κατεχόμενο Παρίσι.

Στα απομνημονεύματά της του 1964 Η ζωή με τον Πικάσο, Η Γκιλό γράφει για την πρώτη της επίσκεψη σε αυτό που τότε ήταν γνωστό ως Chateau Grimaldi στην Αντίμπ: “Εδώ θα ορκιστείς ότι θα με αγαπάς για πάντα”, θυμάται ότι της είπε, και εκείνη υπάκουσε, αν και η Γκιλό θα τον άφηνε το 1953. Ωστόσο, η παρουσία της στην Αντίμπ ήταν ζωτικής σημασίας για την αίσθηση αναγέννησης, τόσο ως άνδρα όσο και ως καλλιτέχνη, που ένιωσε ο Πικάσο κατά τη διάρκεια της παραμονής του. Ενώ βρισκόταν εκεί, έμαθε ότι ήταν έγκυος, και ο γιος της, ο Κλοντ, γεννήθηκε τον επόμενο Μάιο.

μουσείο Πικάσο, ιστορία της Γαλλικής Ριβιέρας 1
το κάστρο Γκριμάλντι, που σήμερα στεγάζει το Μουσείο Πικάσο, πάνω στη θάλασσα στην Αντίμπ

Το κάστρο ήταν τότε ένα μουσείο με συλλεκτικά αντικείμενα της εποχής του Ναπολέοντα που αντιμετώπιζε οικονομικές δυσκολίες, ενώ ο Πικάσο είχε, κατά σύμπτωση, προσπαθήσει να αγοράσει το κτίριο δύο δεκαετίες νωρίτερα. Το 1946, καθώς υπήρχε άφθονος κενός χώρος που έπρεπε να γεμίσει, ο επιμελητής συμφώνησε να αφήσει τον Πικάσο να χρησιμοποιήσει τον δεύτερο όροφο ως εργαστήριό του.

Εξακολουθώντας να είναι εξίσου παραγωγικός όπως στα νεανικά του χρόνια, ο Πικάσο άρχισε να ζωγραφίζει με εκπληκτική δύναμη και ενθουσιασμό, χρησιμοποιώντας οποιοδήποτε από τα λιγοστά υλικά που ήταν διαθέσιμα στη μεταπολεμική Αντίμπ: κόντρα πλακέ, πάνελ από ινοτσιμέντο, βαφή σκαφών και Ripolin, το οποίο ήταν φθηνό και έτοιμο προς χρήση.

Όταν έφυγε από το κάστρο στα τέλη Νοεμβρίου (όταν το όνομά του άλλαξε επίσημα σε Μουσείο Πικάσο), δώρισε 23 πίνακες και 44 σχέδια από την παραμονή του εκεί και, αργότερα, μια εξαιρετική συλλογή μοναδικών κεραμικών που δημιούργησε στο γειτονικό Βαλορίς, στα οποία το καλλίγραμμο σώμα της Φρανσουάζ μεταμορφώνεται συχνά σε αγγεία που θυμίζουν αρχαία κληρονομιά.

Το μουσείο, γεμάτο με τα έργα που ο Πικάσο δημιούργησε εκεί και λίγο αργότερα, αποτελεί μια σχεδόν τέλεια χρονοκάψουλα. Η περίοδος της Αντίμπ αποπνέει μια αισθητή αίσθηση ανανέωσης, που χαρακτηρίζεται από μια βαθιά εικαστική ανταπόκριση στο φως, την ατμόσφαιρα και τα έθιμα του μεσογειακού περιβάλλοντος (αχινοί, ψάρια, ψαράδες)· είναι επίσης γεμάτη πάθος για τη Φρανσουάζ, τη γυναίκα με την οποία θα μοιραζόταν τα επόμενα χρόνια.

Αυτό αποτυπώνεται με εξαιρετική δεξιοτεχνία στο έργο “Joie de Vivre” (1946), τον μεγαλύτερο πίνακα της συλλογής. “Αυτό αποτυπώνει τη χαρά του Πικάσο μετά τον Β” Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς βρισκόταν στις ακτές της Μεσογείου, μαζί με τη Φρανσουάζ Ζιλό», λέει η Μέριλιν ΜακΚάλι, κορυφαία ειδική στον Πικάσο, η οποία πρόσφατα έγραψε για τις επισκέψεις του στην Κυανή Ακτή κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930. «Ο συνδυασμός της παρουσίας της –της χορεύουσας νύμφης στο κέντρο– και των πλασμάτων της μυθολογίας που χορεύουν γύρω της στη σύνθεση καταδεικνύει ξεκάθαρα πώς ο Πικάσο συνδύαζε προσωπικές και αρχαίες αναφορές στο έργο του.»

Μουσείο Πικάσο στην Αντίμπ, ιστορία 1
Ένα γλυπτό της Germaine Richier έξω από το Μουσείο Πικάσο

Έξω, στη βεράντα του Μουσείου, το υδάτινο φόντο του λαζουρίτη αποτελεί το ιδανικό σκηνικό για τα γλυπτά της Germaine Richier, τα οποία παραπέμπουν τόσο στην αρχαιότητα που συνδέεται με τη Μεσόγειο όσο και στη σύγχρονη εποχή που ο Πικάσο εκφράζει με τόση τόλμη στο εσωτερικό του κτιρίου. Δεδομένης της ατυχούς φήμης του σε σχέση με τις γυναίκες, την οποία η ίδια η Γκιλότ έχει καταγράψει με τόση δύναμη, αποτελεί μια κάπως καρμική ειρωνεία το γεγονός ότι αυτά τα χάλκινα γλυπτά βρίσκονται εδώ, υψωμένα πάνω από το νερό σαν φρουροί. Ακόμα πιο απολαυστικό είναι το γεγονός ότι έχουν απαθανατιστεί από τον Γκράχαμ Γκριν, ο οποίος έζησε στην Αντίμπ για 25 χρόνια — η σύγκλιση της τέχνης, της λογοτεχνίας και της ιστορίας που αποτελεί δεδομένο στην Κυανή Ακτή.

“Ριπές βροχής χτυπούσαν τα τείχη, και τα αποστεωμένα αγάλματα στη βεράντα του Chateau Grimaldi στάζανε από το νερό”, γράφει στις πρώτες γραμμές του «Chagrin» σε τρία μέρη, “και υπήρχε ένας ήχος που έλειπε κατά τη διάρκεια των μονότονων μπλε ημερών του καλοκαιριού, το αδιάκοπο θρόισμα κάτω από τα τείχη των μικρών κυμάτων”.”

Ζερμέν Ρισιέ, γεννημένη το 1902, ωρίμασε καλλιτεχνικά σε μια εποχή που οι τέχνες επηρεάζονταν, σημαδεύονταν και διαμορφώνονταν από την καταστροφή των δύο παγκοσμίων πολέμων. Ανήκε επίσης σε μια γενιά όπου τα καλλιτεχνικά ταλέντα γυναικών όπως η Καμίλ Κλοντέλ αγνοούνταν σε μεγάλο βαθμό και η γλυπτική εξακολουθούσε να παρουσιάζεται κυρίως με μορφές που ήταν ηρωικές, «ματσό» απεικονίσεις της αθανασίας του άνδρα.

“Είμαστε από την ίδια οικογένεια”, φέρεται να είπε ο Πικάσο στη Ρισιέ σε έναν από τους «Salons de Mai» στο Παρίσι, όπου τα έργα της γλύπτριας εκτέθηκαν για πρώτη φορά το 1947.

Οι δύο καλλιτέχνες συναντήθηκαν ξανά στην Αντίμπ, στο μουσείο που δεν έφερε ακόμη το όνομά του, αλλά στο οποίο το έργο του Πικάσο στην Αντίμπ εκτίθετο στο κοινό από το 1947. Η Ρισιέ ανταποκρίθηκε με ενθουσιασμό όταν της προτάθηκε να εκθέσει τα γλυπτά της το καλοκαίρι του 1959 – ένας από τους παράγοντες ήταν αναμφίβολα το γεγονός ότι η γεννημένη στην Αρλ καλλιτέχνιδα ήταν ευτυχής που την υποδέχτηκε ο γεννημένος στη Μάλαγα ζωγράφος.

Πέθανε το 1959, ενώ ετοίμαζε μια έκθεση στο Μουσείο Πικάσο· τα έργα που παρουσιάζονται εδώ είναι τόσο τα μεγαλύτερα σε μέγεθος όσο και η πιο εκτεταμένη συλλογή του έργου της. Ενσαρκώνουν μια εποχή κατά την οποία η ηρωική αυτοαντίληψη του άνδρα (και της γυναίκας) είχε αμαυρωθεί και αμφισβητηθεί από τις φρικτές πράξεις που διαπράχθηκαν κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Απεικονίζουν την ανθρωπότητα ως ένα μειωμένο, ευάλωτο, υβριδικό κέλυφος — εδώ, μπροστά από ένα βαθύ μπλε μεσογειακό φόντο.

Τίποτα δεν είναι πιο γαλλικό: υπαρξιακά ερωτήματα, βίαιη ιστορία, με φόντο ένα όμορφο και καλλιεργημένο τοπίο, πάνω στα τείχη ενός πρώην φρουρίου, έξω από ένα πρώην εργαστήριο όπου ο έρωτας, η ζωή και η δημιουργία βρήκαν τη θέση τους.

Η βίλα του Πικάσο στις Κάννες: Villa California

Η Villa La Californie χτίστηκε στις Κάννες το 1920. Ο Πάμπλο Πικάσο αγόρασε τη Villa La Californie το 1955 και έζησε εκεί με την τελευταία του σύζυγο και μούσα, Ζακλίν Ροκ μέχρι το 1961, όταν το εγκατέλειψαν επειδή χτίστηκε ένα άλλο κτίριο που του έκλεινε τη θέα στη θάλασσα. Εδώ ακριβώς ο Ισπανός καλλιτέχνης δημιούργησε το αριστούργημά του ‘Ο Κόλπος των Καννών’.

Διάσημες βίλες στη Γαλλική Ριβιέρα 1
Η βίλα του Πικάσο στην Καλιφόρνια

Η εγγονή του, Μαρίνα Πικάσο, κληρονόμησε το σπίτι σε ηλικία 22 ετών. Από τότε που η κα Πικάσο κληρονόμησε τη βίλα, την ανακαίνισε το 1987, μετονομάζοντάς την σε ‘Pavillon de Flore’. Έκτοτε λειτουργεί ως μουσείο και γκαλερί ανοιχτή στο κοινό. Το 2015 έβαλε το σπίτι προς πώληση, δηλώνοντας στον Τύπο ότι της έφερνε λιγότερο ευχάριστες αναμνήσεις από έναν “αδιάφορο” παππού.

Ο πατέρας της Μαρίνας Πικάσο ήταν γιος του Πικάσο από την πρώτη του σύζυγο, την Όλγα Χοχλόβα, μια Ρωσίδα-Ουκρανίδα μπαλαρίνα. Υπέστη ταπείνωση, καθώς αναγκάστηκε να εργαστεί ως σοφέρ του καλλιτέχνη. Η Μαρίνα Πικάσο θυμάται ότι ο φτωχός πατέρας της, ο Πάολο, την πήγαινε στις πύλες της μεγαλοπρεπούς τριώροφης έπαυλης «La Californie» για να ζητιανεύει ελεημοσύνη από έναν αδιάφορο Πικάσο.

“Δεν είναι ένα σπίτι όπου έχω πολλές καλές αναμνήσεις”, είπε. “Εκεί έβλεπα πολύ σπάνια τον παππού μου. Τώρα που το σκέφτομαι, καταλαβαίνω ότι ίσως τον είχε απορροφήσει η ζωγραφική και τίποτα άλλο δεν ήταν πιο σημαντικό για αυτόν. Όμως, όταν είσαι παιδί, δεν το βιώνεις έτσι”. Δεκαπέντε χρόνια ψυχοθεραπείας βοήθησαν τη Μαρίνα Πικάσο να συμβιβαστεί με τις πικρές αναμνήσεις. Εξέφρασε τον θυμό της σε ένα βιβλίο αναμνήσεων του 2001, με τίτλο “Picasso, My Grandfather”.”

“Η πώληση θα είναι για μένα ένας τρόπος να γυρίσω σελίδα σε μια μάλλον οδυνηρή ιστορία”, δήλωσε στην εφημερίδα Nice-Matin. Σύμφωνα με πληροφορίες, έχει λάβει προσφορά ύψους σχεδόν 110 εκατομμυρίων λιρών για τη βίλα, μαζί με μια εκτενή συλλογή έργων του.

Η βίλα του Πικάσο στο Μουζέν: Notre-Dame-de-Vie

Μετά τη Villa La Californie, ο Πάμπλο Πικάσο και η σύζυγός του Ζακλίν αγόρασαν μια άλλη βίλα, αυτή τη φορά στο Μουζέν, όπου ο Πικάσο έζησε για 12 χρόνια, μέχρι τον θάνατό του το 1973, σε ηλικία 91 ετών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο ζωγράφος, που είχε κλειστεί περισσότερο στον εαυτό του, εργαζόταν ακατάπαυστα, μετατρέποντας το σπίτι της Notre-Dame-de-Vie σε ένα γιγαντιαίο καλλιτεχνικό εργαστήριο.

Μουζέν, Πικάσο, η διάσημη βίλα, ταξίδι 1
Η ΒΙΛΑ ΤΟΥ ΠΙΚΑΣΟ, ΟΠΟΥ Ο ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ ΠΕΡΑΣΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 12 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ

Η μακρά ιστορία της κατοικίας με τα 15 υπνοδωμάτια και του κτήματος τριών εκταρίων ξεκίνησε πολύ πριν την αγορά της από τον Ισπανό ζωγράφο, όταν για δεκαετίες ανήκε στην αγγλο-ιρλανδική οικογένεια Guinness, ιδιοκτήτες ζυθοποιείων. Ο Μπέντζαμιν Σίμουρ Γκίνες αντίκρυσε για πρώτη φορά την εντυπωσιακή κατοικία «Mas de Notre Dame de Vie» το 1925.

Βρίσκεται στο Μουζέν – 15 λεπτά με το αυτοκίνητο προς το εσωτερικό της χώρας από Κάννες στη Γαλλική Ριβιέρα – το ακίνητο ήταν τότε ένα “mas” (παραδοσιακό αγροτικό σπίτι), αλλά ο Γκίνες, τραπεζίτης και φιλάνθρωπος, απόγονος του τραπεζικού κλάδου της οικογένειας Γκίνες, και η σύζυγός του, η καλλιτέχνιδα Μπρίτζετ, το μετέτρεψαν σε μια πολυτελή βίλα.

Το κλίμα, που παραμένει ζεστό όλο το χρόνο, και το υπέροχο φως της γύρω περιοχής έκαναν σύντομα το Μουζέν έναν ελκυστικό προορισμό για καλλιτέχνες, τόσο ερασιτέχνες όσο και επαγγελματίες. Διάσημοι επισκέπτες έρχονταν συχνά, μεταξύ των οποίων και ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο οποίος αγαπούσε να ζωγραφίζει στους κήπους της ευρύχωρης βίλας. Ο Τσόρτσιλ ήταν καλός φίλος του Μπέντζαμιν και της Μπρίτζετ και έγινε τακτικός επισκέπτης στο σπίτι τους στο Μουζέν, περνώντας πολλές καλοκαιρινές μέρες και νύχτες καθισμένος στον κήπο τους ζωγραφίζοντας.

Ένας καλλιτέχνης εντελώς διαφορετικής κατηγορίας, ο Πάμπλο Πικάσο, ήταν επίσης φίλος των Γκίνες και, όπως και ο Τσόρτσιλ, έγινε τακτικός επισκέπτης στο σπίτι τους. Ο Πικάσο εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από το Mas de Notre Dame de Vie, που τελικά αγόρασε το σπίτι από τον Λόελ, τον γιο του Μπέντζαμιν και της Μπρίτζετ.

Το ακίνητο χρονολογείται από τον 18ο αιώνα και προσφέρει απέραντη θέα στο ορεινό συγκρότημα του Εστερέλ και στον Κόλπο των Καννών. Αποτελείται από διάφορες κατοικίες και, κατά τη διάρκεια της πιο πρόσφατης ανακαίνισης, επεκτάθηκε με μια σειρά από εκλεπτυσμένες προσθήκες, όπως νέα τζάμια, κτίριο πισίνας, πισίνα, ανελκυστήρα, κλιματισμό, σπα, γκαράζ, κατοικία για τους επιστάτες και διάφορα άλλα παραρτήματα, έως ότου οικονομικές δυσκολίες και συζυγικές διαμάχες του ιδιοκτήτη σταμάτησαν τα έργα, τα οποία παρέμειναν ημιτελή.

Μετά το θάνατο του ζωγράφου σε αυτή τη βίλα το 1973, η χήρα του, Ζακλίν Ροκ, αρνήθηκε να παραδώσει την κληρονομιά και ήρθε σε σύγκρουση με τα παιδιά του Πικάσο. Η Ροκ, μια κακόβουλη γυναίκα, απέκλεισε επίσης από την κηδεία του καλλιτέχνη τα εγγόνια που προέρχονταν από τον πρώτο γάμο του Πικάσο, τη Μαρίνα Πικάσο και τον αδελφό της Παμπλίτο. Ο Παμπλίτο Πικάσο αυτοκτόνησε λίγες μέρες αργότερα. Η Ζακλίν έζησε στη βίλα μέχρι το 1986, οπότε και αυτοκτόνησε (πυροβολώντας τον εαυτό της) εκεί.

Η κληρονομιά του κτήματος πέρασε στην Κάθριν Χουτίν-Μπλέι, κόρη της Ζακλίν από προηγούμενο γάμο. Το κτήμα παρέμεινε εγκαταλελειμμένο για σχεδόν 30 χρόνια, και η ίδια το πούλησε το 2007 στον Ολλανδό επιχειρηματία έναντι 12 εκατομμυρίων ευρώ. Είχε ερωτευτεί το σπίτι, δεσμεύτηκε να πραγματοποιήσει εκτεταμένες ανακαινίσεις αξίας 10 εκατομμυρίων ευρώ και το μετονόμασε σε “Σπήλαιο του Μινώταυρου” προς τιμήν της εμμονής του Πικάσο με το μυθικό θηρίο.

Ο μόνος αυθεντικός χώρος από την περίοδο του Πικάσο είναι το εργαστήριο στο κεντρικό σπίτι, το οποίο ο θρυλικός καλλιτέχνης είχε δημιουργήσει ανοίγοντας διάφορους χώρους και το οποίο εξακολουθεί να φέρει ίχνη χρωμάτων, αλλά δεν περιέχει κανένα από τα έργα του.

Θέλετε κι άλλα; Ορίστε ένα κατάλογος διάσημων βιλών, τις διασημότητες που τις είχαν στην κατοχή τους και τα τρελά πράγματα που συνέβησαν εκεί.

Το Μουσείο Πικάσο στην Αντίμπ συνεχίζει να διοργανώνει εκθέσεις. Ό,τι παρουσιάζεται εκεί αυτή τη στιγμή, αλλά και παντού αλλού στην ακτή, περιλαμβάνεται στον τρέχοντα κατάλογό μας με τρέχουσες εκθέσεις στη Γαλλική Ριβιέρα και στο Μονακό.

Εγγραφείτε στο μηνιαίο ενημερωτικό μας δελτίο

Ένα ενημερωτικό δελτίο κάθε μήνα. Μπορείτε να διαγραφείτε ανά πάσα στιγμή.