Cannes is tegenwoordig een superglamoureuze bestemming voor de jetset. Het is de thuisbasis van het gelijknamige Filmfestival, en dan heb je nog bootshows, autosalons, vastgoedcongressen, zeilwedstrijden – de lijst gaat maar door. Er zijn winkels van Dior en Prada, Chanel en Louis Vuitton… toprestaurants… superjachten en supercars… huizen in de heuvels met adembenemende prijskaartjes.
Maar Cannes was niet altijd het toonbeeld van Europese glamour. Voordat het de thuisbasis werd van ’s werelds meest modieuze rode-loperfestival, was het gewoon een eenvoudig vissersdorpje. Totdat Lord Brougham opdook.
Henry Peter Brougham Hij geldt als een van de beroemdste, meest vooruitstrevende, belangrijke en indrukwekkende Britse politici uit de geschiedenis. Hij is van geboorte Schot en heeft een opleiding als jurist gevolgd. Op zijn 14e ging hij naar de Universiteit van Edinburgh, waar hij geesteswetenschappen en filosofie studeerde. Daar ontwikkelde hij zijn interesse en vaardigheid in het spreken in het openbaar en hielp hij bij de oprichting van de The Edinburgh Review. Hij stond bekend als een kleurrijk figuur met een sterke persoonlijkheid.
In 1810 werd hij lid van het parlement en zette hij zich vrijwel meteen in voor een wet die een van de grootste onrechtvaardigheden van die tijd verbood: de slavenhandel. Hij was geleerd, gepassioneerd en buitengewoon welbespraakt; hij werd vaak geciteerd in de kranten en werd bekend als een van de grootste pleitbezorgers van die tijd.
Wat zijn bekendheid nog verder versterkte, was zijn buitengewone prestatie: hij wist de Koningin Caroline van Brunswijk, tegen een valse beschuldiging van overspel die door haar vreselijke man in de wereld was gebracht, Koning George IV. Brougham werd een van de grootste beroemdheden van die tijd omdat zijn charismatische toespraken en hoe hij Caroline verdedigde. Hij viel meteen op, en er kwamen vaak grote menigten opdagen als hij stadjes buiten de hoofdstad bezocht.
Politieke cartoonisten uit die tijd vonden het geweldig om die uitgesproken parlementslid en advocaat te karikaturiseren, met zijn lange neus en zijn kenmerkende geruite broek.
Kort daarna hielp hij mee met het opzetten van de Universiteit van Londen en de Vereniging voor de Verspreiding van Nuttige Kennis, met als doel goede boeken tegen lage prijzen beschikbaar te maken voor de arbeidersklasse. Hij speelde een grote rol bij de oprichting van de centrale strafrechtbank in Londen en de gerechtelijke commissie van de De Kroonraad. Hij heeft het flink versneld eigen vermogen rechtszaken, een systeem van districtsrechtbanken, en speelde een leidende rol bij het afdwingen van de parlementaire Hervormingswet van 1832 via de Hogerhuis, een cruciale stap op weg naar algemeen kiesrecht.
Alsof dat allemaal nog niet indrukwekkend genoeg was, voerde hij daarna de verdediging in veel baanbrekende rechtszaken uit die tijd. In die tijd werden Britse matrozen en soldaten nog steeds met de zweep gestraft voor overtredingen, en toen een krant een artikel publiceerde waarin deze barbaarse praktijk werd bekritiseerd, werden de uitgevers door de Kroon aangeklaagd wegens smaad. Brougham verdedigde hen met succes. Hij zorgde er ook voor dat 38 wevers uit Manchester, een belangrijk textielcentrum, vrijgesproken werden nadat ze beschuldigd waren van pogingen om een vakbond op te richten. Hij oogstte nog meer bewondering door voor te stellen de persvrijheid te waarborgen.
In zijn privéleven had Brougham minder geluk. In de zomer van 1819 kwam hij erachter dat hij een vrouw zwanger had gemaakt, en dus trouwde hij stiekem met haar — Mary Anne Spalding, een weduwe met twee kinderen — en het stel kreeg een dochter, die in november van dat jaar werd geboren. Hun tweede kind kwam niet lang daarna ter wereld.
Helaas was hun huwelijk geen gelukkige vanwege een intellectuele kloof, en beide dochters waren gedoemd om jong te sterven. Helemaal uitgeput legde Brougham in 1834 zijn ambt neer, om nooit meer terug te keren. Zijn broer was net overleden en hij was doodmoe van jarenlang overwerk.
In de winter van 1834 kwam zijn koets met zes paarden aan in Cannes. Aan boord: grootkanselier Henry Brougham en zijn zieke dochter Eléonore-Louise. Ze waren op weg naar Italië, waar ze hoopten haar ademhalingsklachten te genezen (toen wisten ze nog niet wat de oorzaak van ‘consumptie’ was: tuberculose). Maar de koets moest stoppen en Brougham kreeg te horen dat ze Italië niet in zouden mogen. Door een cholera-uitbraak was de route geblokkeerd en moest hij in Cannes wachten tot het quarantainebevel werd opgeheven.
Dit was niet de ontvangst die Brougham had verwacht: hij was gewend zijn zin te krijgen, en aangezien de historicus Macaulay zei:, “Er is geen enkele andere man wiens komst in welke stad dan ook zo zeker met gejuich zou worden begroet.” Maar hoewel Brougham flink tekeerging, hield de grenswachter voet bij stuk. Dit soort voorvallen schrijven geschiedenis.
Dus keerden ze terug en stopten in het dorp waar ze de avond ervoor hadden overnacht, en huurden een kamer in de ‘Auberge Pinchinat’ — de enige herberg in het dorp. Gelegen op het hoogste punt van de baai, met uitzicht op de De Lérins-eilanden, beschut door hoger gelegen terrein in het westen, noorden en zuiden, Cannes was toen een vissersdorpje dat Le Suquet heette, met niet meer dan driehonderd inwoners en twee straten met heel eenvoudige Provençaalse huisjes.
In de dagen daarna werd Brougham helemaal verliefd op dit kleine haventje aan de voet van de Suquet-toren. Hij verkende de omgeving, en de rode rotsen van het Esterel-gebergte het had zijn hart veroverd. Hij was helemaal verkocht. “In deze betoverende sfeer is het voor mij, als liefhebber van dromen, een genot om even de lelijkheid en ellende van het leven te vergeten”, schreef hij aan een vriend die in Londen was gebleven. Eén dag, twee dagen en toen nog meer… Terwijl hij de omgeving verkende, stelde Brougham zich het leven voor dat hij en zijn dochter zouden kunnen leiden als ze zich daar zouden vestigen.
Een van de gasten van Auberge Pinchinat zei: “Er zijn daar tien appartementen ingericht, en ook een kleine villa in de oude stallen. In het park zijn nog meer kleine huisjes gebouwd. Toen Brougham hier woonde, strekte het terrein zich veel verder uit, zowel richting de Croix des Garde als richting La Bocca… We hebben het hier prima. De villa is nog steeds prachtig gebouwd en het is hier heel gezellig,” zei een van de bewoners. “Misschien kunnen we overwegen om bij de ingang een plaquette aan te brengen, om ons eraan te herinneren dat Brougham zich hier vestigde,” stelde ze voor. Deze plaquette is vandaag de dag nog steeds te zien in de kleine Rue du Port, die de Boulevard Jean-Hibert en de Rue Georges-Clemenceau met elkaar verbindt.
Brougham was helemaal in de ban van de winterwarmte, het licht en het landschap. Hij genoot ook van de lokale bouillabaisse, en zelfs van de lichte wijnen uit de streek. Toen zijn poging om een huis te huren dat ooit door Napoleon was gebruikt op niets uitliep (de Fransen hadden bezwaar tegen het feit dat een Engelsman het zou betrekken), kocht hij binnen een week een stuk grond met uitzicht op zee en begon hij aan de plannen te werken om Villa Éléonore-Louise . Hij noemde de villa, die een paar jaar later klaar was, naar zijn dochter, voor wie hij ‘m had laten bouwen. Het lot had andere plannen: zijn dochter stierf in 1839 en hij besloot het kasteel voor zichzelf te houden.
Hij schreef aan zijn familie thuis dat hij “We genoten van het heerlijke klimaat van de Provence, de heldere lucht en de verfrissende bries, terwijl het diepe blauw van de Middellandse Zee zich voor ons uitstrekte. De sinaasappelboomgaarden en kassieplantages vulden de lucht om ons heen met hun geur, en de bossen achter ons, met hun dennen en groenblijvende eiken, die uitliepen tot in de Alpen, beschermden ons met hun eeuwige graniet tegen de koude noordenwind.”
Toen gebeurde er iets dat zich zo vaak herhaalde dat het een cruciale factor werd in de ontwikkeling van de kust: Lord Brougham werd zelf een trekpleister. Zijn enthousiasme voor Cannes en de milde winters trok rijke en machtige mensen uit heel Europa aan. Ook zij bouwden er ruime villa’s. Door zijn steun aan de stad werd het het gesprek van de dag in heel Europa; koninklijke families en aristocraten, van koningin Victoria tot de tsaar van Rusland, maakten er een punt van om er op vakantie te gaan, en de stad profiteerde volop van haar nieuwe roem. Naarmate deze mond-tot-mondreclame zich verspreidde, werden er hotels gebouwd. Geleidelijk aan verdween het vissersdorpje naar de achtergrond en ontstond het glamoureuze Cannes zoals we dat nu kennen.
“Op een of ander moment,” schreef Broughams biograaf G. T. Garratt, “Het lijkt wel alsof iedereen van belang naar Zuid-Frankrijk is afgereisd om hem te bezoeken.” Brougham was zonder meer iemand die aan de touwtjes trok. Nadat hij zich in Cannes had gevestigd, maakte hij gebruik van zijn vriendschap met Koning Louis-Philippe om Cannes te verbeteren.
De lokale wegen waren zo slecht dat je de stad het beste over zee kon bereiken. De baai was prima als de wind uit het noorden waaide, maar voor kustschepen was het onmogelijk om er gebruik van te maken als het uit het zuiden waaide. Cannes had een kunstmatige haven nodig: hierdoor zouden Brougham en zijn vrienden niet alleen makkelijker hun privéparadijs kunnen bereiken, maar zouden de producten uit Grasse ook veel gemakkelijker en goedkoper kunnen worden geëxporteerd dan wanneer ze over land naar Marseille moesten worden vervoerd.
In 1838 ontwierp hij ‘de Brougham-koets’, de eerste vierwielige koets die bedoeld was om door slechts één paard te worden getrokken. De Brougham-koets werd erg populair bij de adel en de koninklijke familie van die tijd. De gebroeders Studebaker namen het ontwerp van de koets over in de Verenigde Staten en verkochten hem aan de rijken en beroemden, waaronder presidenten zoals Benjamin Harrison, William McKinley en Theodore Roosevelt. Later kwam er een gemotoriseerde versie, die erg populair werd. General Motors en Ford namen de naam Brougham over voor hun auto’s, omdat die synoniem was geworden voor kwaliteit en elegantie.
Rond dezelfde tijd haalde hij Louis-Philippe over om bijna twee miljoen frank te investeren in een golfbreker aan de westkant van de baai, en in 1838 gingen de werkzaamheden van start. In 1847 Murray’s Handboek beschreef Cannes als een “een keurig en gezellig stadje”. Dankzij Brougham was Cannes nu helemaal in.
In Cannes was de villa van Brougham de eerste van vele. Een van zijn vrienden, Thomas Robinson Woolfield, werd de eerste feitelijke dorpshoofd van het dorp makelaar: hij kocht bouwkavels van de lokale bevolking en verkocht die door aan aristocratische Engelse kennissen. Bij de Villa Victoria, Woolfield introduceerde plantensoorten aan de kust die uiteindelijk als typisch voor de regio gingen gelden en door velen als inheems werden beschouwd: kruisbes, zoete aardappel, eucalyptus en acacia. Al snel kwamen daar mimosa’s en palmbomen bij.
Omdat hij geen genoegen nam met deze versieringen in het landschap, nam Brougham zelf het voortouw bij het importeren van graszoden uit Engeland om een ‘Engelse landelijke tuin’ aan te leggen – hoewel die vanwege de zomerse temperaturen elk jaar opnieuw moest worden vervangen.
Hij was een man met veel meningen en bleef maar schrijven, van zijn vele gedachten en boeken tot zijn autobiografie. Hij hield vaak feestjes in zijn villa in Cannes, waar hij vooraanstaande gasten zoals koning Louis-Philippe van Frankrijk ontving.
Brougham is nooit hertrouwd en bracht een groot deel van de laatste 30 jaar van zijn leven door in Cannes, tot aan zijn dood in het voorjaar van 1868 (op 89-jarige leeftijd). Hij ligt begraven op de begraafplaats Grand Jas in Cannes , en een standbeeld van Lord Brougham staat in de Allée de la Liberté , naast het Palais des Festivals. Er is ook een boulevard Lord Brougham ter nagedachtenis aan hem. Zijn villa staat er nog steeds, maar is inmiddels verbouwd en opgedeeld in woonappartementen. De herberg Auberge Pinchinat is nu een privéwoning. Voorbeelden van de originele Brougham-koets maken nog steeds deel uit van de collecties in Buckingham Palace, Castle Howard in Yorkshire en Littlecote in Berkshire.
Als het keurig verengelst Cannes het geesteskind was van Henry Brougham, dan was Menton het kind van Dr. James Henry Bennet. Cannes was voor de levenden, terwijl Menton was voor de stervenden. Lees er meer over het ontstaan van de Franse Rivièra en hoe Menton zieke Britten voor zich won.
