Hier spat de vreugde bijna van de muren af. “Ik hoefde de muren niet te ‘aankleden’; ik moest op hun huid schilderen, daarom heb ik de fresco’s lineair behandeld, met weinig kleuren die de tatoeages extra lieten uitkomen.”. Santo Sospir is een villa vol tatoeages.” – Jean Cocteau
Erfgename en socialite Francine Weisweiller was een van de mooiste, rijkste en meest stijlvolle vrouwen van Parijs. John Richardson, de biograaf van Picasso, beschreef Francine als “een prachtig geklede, enorm verwende kleine schoonheid”. Daar zat wel een kern van waarheid in: tot grote schrik van haar ouders trouwde Francine op haar 17e impulsief met een vriendje, om drie maanden later alweer van hem te scheiden. Ze werd tijdelijk verstoten; ondertussen voorzag ze in haar eigen onderhoud als visagiste bij Elizabeth Arden.
In augustus 1943 waarschuwde een van Francine’s minnaars, een Italiaanse diplomaat, haar dat de Duitsers op het punt stonden hun bezetting van Frankrijk helemaal tot aan de Middellandse Zee uit te breiden. Francine, haar man Alec (beiden joods) en hun dochtertje Carole vluchtten naar een boerderij in de buurt van Pau, in Frankrijk. Op een dag, tijdens een inval van de Gestapo, verstopten Alec en Francine zich urenlang in een ravijn, bedekt met bladeren. Als ze het zouden overleven, beloofde Alec, zou hij voor Francine het huis van haar dromen kopen.
De chique, bohemienachtige villa Santo Sospir werd kort na de oorlog gebouwd en in 1946 door Alec en Francine gekocht. Hij kwam zijn belofte na en kocht het voor haar als beloning omdat ze de oorlog had overleefd. Alex bracht het grootste deel van zijn tijd in Parijs door, waar hij samenwoonde met zijn minnares, de mooie en temperamentvolle actrice Simone Simon, dus woonde Francine alleen in de villa. Na haar huwelijk met Weisweiller had Francine affaires met Prins Aly Khan, die haar in de steek liet voor een actrice Rita Hayworth, en met de neef van haar man, Guy de Rothschild. Nadat Aly Khan haar had verlaten voor Hayworth, verbood Francine haar gezin om films van Hayworth te kijken.
Picasso en zijn vrouw Jacqueline bezochten Santo Sospir en gingen samen met Cocteau en Francine naar stierengevechten. Marlene Dietrich en Greta Garbo kwamen eten. De dirigent Herbert von Karajan ontmoette zijn vrouw Eliette, een model voor Dior, op de Orpheus II, het jacht van Francine met een zwarte romp en een wit zeil, geschilderd door Cocteau. Francine werd gekleed door de grote modeontwerpers – Chanel, Dior, Yves Saint Laurent (die haar als zo’n belangrijke muze beschouwde dat hij haar vaak gratis aankleedde), Givenchy en Balenciaga. Ook zij kwamen bij de villa op bezoek.
In het voorjaar van 1950 maakte ze kennis met de homoseksuele Franse dichter, toneelschrijver, romanschrijver, ontwerper, filmmaker, beeldend kunstenaar en criticus, Jean Cocteau. Het gebeurde tijdens de opnames voor de Enfants Terribles film, gebaseerd op zijn beroemde roman. Nicole de Rothschild, de hoofdrolspeelster van de film, stelde ze aan elkaar voor en Francine was meteen helemaal weg van Cocteau. Ze begonnen aan een intense periode van hechte vriendschap en beschermerschap.
Francine nodigde Jean Cocteau meteen uit om een week bij haar thuis door te brengen in St. Jean Cap Ferrat, een bloeiende oase en een van de mooiste villa’s aan zee in Cap Ferrat. Cocteau en zijn jonge vriend kwamen er aan voor wat een paar dagen zou worden, maar bleven er uiteindelijk met tussenpozen twaalf jaar wonen terwijl hij andere opdrachten afrondde, waaronder De St. Pierre-kapel.
Ze woonde daar in een ménage-à-trois met Jean Cocteau en Cocteaus knappe biseksuele minnaar, Édouard Dermit. Cocteau, Francine en Édouard waren onafscheidelijk. Cocteau ontwierp de Cartier-ring met drie kleuren goud als symbool voor hun drietal. Ze schilderden samen in het atelier dat Francine in de tuin had gebouwd.
Hun relatie was heftig. Cocteau schreef een boek over zijn eigen opiumverslaving. Via Cocteau raakte ook Francine verslaafd. De lieve, zachtaardige Édouard zorgde ervoor dat ze in nachtclubs aan opium konden komen. Om het met de woorden van Frederick Brown, een van Cocteau’s biografen, te zeggen: hij eiste van Francine “de onverdeelde aandacht van een moeder, de levendigheid van een speelkameraadje en de toewijding van een sektelid” — en dat gaf ze hem, samen met een schijnbaar bodemloze rijkdom.
Francine was een grote fan van die Parijse binnenhuisarchitect Madeleine Castaing, waarvan je overal sporen terugvindt: van meubels en muren gemaakt van riet tot tapijten met luipaardprint door het hele huis. Net genoeg eigenzinnigheid om stijlvol te blijven, met overal speelse accenten – een stoel waarvan het houten frame versierd is met lelietjes-van-dalen, een keramische gebraden kip en andere excentrieke details.
De villa werd gebruikt als vakantiehuis en de muren waren leeg gebleven tot Cocteau er kwam logeren. Een paar dagen na zijn aankomst zei hij: “Ik ben het nietsdoen beu, ik verwelk hier…”. Het huis was al een tempel van torenhoge maar eigenzinnige Parijse stijl – denk aan een mix van opiumkit en chique strandhuisje – maar Cocteau vond de trieste witte muren in zo’n wirwar van eclectisch design maar triest. Hij vroeg Francine of hij het hoofd van Apollo boven de open haard in de woonkamer mocht tekenen. Centimeter voor centimeter bedekte hij alle muren van het huis met fresco’s.
In Santo Sospir waren er geen beperkingen voor zijn creatieve genie, geen vissers die hij tevreden moest houden of een religie waaraan hij eer moest bewijzen, dus liet hij zijn inspiratie de vrije loop. Hij schilderde met volle overgave, en de muren zijn een triomf van zijn kenmerkende lijntekeningen, waarvan sommige zijn voorzien van tekst in zijn nette handschrift, waardoor ze eruitzien als levendige verhalen.
Zoals Cocteau uitlegt in La Villa Santo Sospir, een montagefilm van 35 minuten die hij in 1952 van het huis maakte, waren dit geen fresco’s maar “tatoeages”. De meeste zijn inderdaad simpele contouren, weergegeven in dikke zwarte lijnen. “Het was niet nodig om de muren op te smukken”, zegt hij. “Het was nodig om op hun huid te tekenen.”
De tekeningen zijn deels gebaseerd op de Griekse mythologie die hem zo’n groot deel van zijn carrière had beziggehouden. Boven de schoorsteenmantel staart Apollo met zijn haar in de wind naar twee kolossale zonnepriesters, die allebei de typische vissersbaretten van Villefranche dragen. De Middellandse Zee, vlak voor de villa, was zijn andere inspiratiebron, en je ziet er ‘stralende zonnen, de echo van een hooggelegen dorpje en een eenvoudige visserslunch’.
Er zijn goden, saters, eenhoorns en in de kamer van Francine zie je het verhaal van de godin Diana die Actaeon in een hert veranderde toen hij haar bij het baden betrapte. Eric, de huishoudster van het eerste uur, leidt bezoekers rond door het huis, dat vol hangt met foto’s van Francine, haar dochter Carole, Picasso en andere illustere gasten, aan wie gin-cocktails werden geserveerd uit de spiegelkast met Angostura-bitters en Aperol.
Cocteau werd sterk geïnspireerd door twee andere kunstenaars uit zijn vriendenkring die hebben hun sporen achtergelaten aan de Côte d’Azur, Matisse en Picasso, en in zijn tekeningen bracht hij af en toe een eerbetoon aan hen. Het tafereeltje van de maaltijd van de visser bestaat uit zee-egels en fougasse, die Cocteau “Picasso’s handen” noemde, naar aanleiding van een foto van Robert Doisneau waar de kunstenaar tegen een tafel leunt waarop dikke, deegachtige stukken van het geliefde lokale brood liggen. Picasso was misschien net zo’n genie, maar Ook in Zuid-Frankrijk heeft Cocteau een onuitwisbare stempel gedrukt.
Dankzij het geld van Francine werden de avonturen van dit bijzondere stel – hun etentjes, hun reizen, hun vrienden – al snel legendarisch, en Santo Sospir was het middelpunt van alle actie. Cocteau gebruikte het huis als decor voor een aantal films waarin Francine meespeelde, en het stel was het gesprek van de dag in heel Frankrijk en daarbuiten.
Uiteindelijk koelden de relaties tussen die twee echter af. Francine begon een relatie met de jonge schrijver en scenarioschrijver Henri Viard, wat haar afleidde van haar relatie met Cocteau. Viard had een hekel aan de kunstenaar, die op zijn beurt de nieuwe minnaar van Weisweiller bestempelde als “de mirliflore,” een term die afkomstig was van het hof van Lodewijk XIV en waarmee een aanstellerige dandy werd bedoeld. Toen Viard in 1961 zijn intrek nam in Santo Sospir, werd Cocteau eruit gegooid, en dat raakte hem diep, omdat hij het als verraad zag. Ze verzoenden zich pas in oktober 1963 — toevallig slechts enkele uren voordat Cocteau stierf. Francine kwam bij hem op bezoek in zijn huis in Villefranche-sur-Mer. “Je brengt de dood met je mee,” zei hij tegen haar, grapjes makend terwijl hij in bed lag.
Toen Cocteau in 1963 stierf, had hij de kale witte muren van de villa omgetoverd tot een ware droomruimte, een psychedelische fantasie van Griekse mythen, getekend en gekrabbeld met speciale pigmenten die hij zelf had gemaakt van rauwe melk. Een almachtige Apollo kijkt streng neer vanaf de schoorsteenmantel; een Bacchus met een kater slaapt zijn roes uit in een slaapkamer beneden.
Na het overlijden van Francine Weisweiller in 2003 kon je Santo Sospir wel bezoeken, maar alleen als je een brief schreef naar de stichting die haar dochter Carole had opgericht en je zaak bepleitte. Wat je bij aankomst onvermijdelijk ontdekte, was dat de magie niet alleen in de Cocteau-tatoeages zelf zat, maar ook in het feit dat ze afbladderden terwijl je ernaar staarde, dat er vuile vaat in de gootsteen stond en dat sommige bedden niet opgemaakt waren.
Maar dat was toen. Grond in Cap Ferrat is nu een van de duurste per vierkante voet ter wereld. Uiteindelijk kon Carole de hoge belastingen niet meer betalen, zegt ze. In 2016 verkocht ze Santo Sospir in zijn geheel voor naar verluidt €12 miljoen aan de Russische vastgoedontwikkelaar Ilia Melia, die in Monaco woont.
De snuisterijen stonden nog op de tafels, de kleren hingen in de kasten, de decenniaoude, vergeelde pocketboeken lagen te verrotten op de planken. Melia zegt dat hij het werk van Jean Cocteau al lang bewonderde, maar dat hij het volledige verhaal achter deze specifieke villa niet kende voordat hij er voor het eerst binnenstapte. “Meestal doe ik er eeuwig over om zulke beslissingen te nemen,” zegt hij, verwijzend naar mogelijke aankopen. “Maar deze heb ik meteen genomen.”
Hij zegt dat Santo Sospir nu midden in een volledige restauratie. Aan de ene kant blijft het een privévilla, maar er zullen ook nog steeds bezoekers worden toegelaten op afspraak, net zoals dat al sinds Francine’s overlijden het geval is. Het huis en het terrein zijn al lang geleden aangemerkt als een Historisch monument, wat betekent dat de Franse overheid, om de authenticiteit van het pand te behouden, elke verbouwing moet goedkeuren. Het project van Melia is bedoeld om de geschiedenis van het huis te eren en om minstens twee of drie keer per jaar concerten, festivals en tentoonstellingen te organiseren die te maken hebben met Cocteau en de kunst van de Côte d’Azur, zegt hij. “Echt, er zal helemaal niets aan de geschiedenis worden veranderd.”
Eric Marteau kwam meer dan 20 jaar geleden naar Santo Sospir om als verzorger voor Weisweiller te zorgen toen ze het moeilijk had door haar hoge leeftijd. Hij herinnert zich dat ze, toen hij haar voor het eerst ontmoette, een opiumpijp rookte en zijn beleefdheden met een kort “Noem me maar Francine” van tafel veegde. Na haar dood werd Marteau de belangrijkste verzorger van de villa; hij hield de lichte verwaarlozing in de gaten en vertelde het verhaal aan de weinigen die langskwamen. Hij is nu 50 en geeft al jaren rondleidingen door het huis — de laatste tijd voor de gasten van het Four Seasons. “We zitten nu in de jetset. Alles is heel vijfsterren. Vroeger was het echt niet zo.”
Meer over Jean Cocteau
Ga verder naar Jean Cocteau’s tijd in Villefranche of kom meer te weten over het Jean Cocteau-kunstmuseum in Menton.
Hier is een lijst met beroemde villa’s, de beroemdheden die er eigenaar van waren, en de gekke dingen die er gebeurden.
